Kısaca
- Pankreas kanseri erken evrede belirgin şikayet vermediği için fark edilmesi güç bir hastalıktır.
- Kilo kaybı, karın ve sırt ağrısı, sarılık, dışkı ve idrar renginde değişiklik, yeni başlayan diyabet, şişkinlik, sürekli yorgunluk ve hazımsızlık başlıca belirtiler arasında sayılıyor.
- Açıklanamayan belirtilerde gecikmeden hekime başvurulması, tanının tetkiklerle netleştirilmesi öneriliyor.
Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Kamil Özdil, 20 Kasım Pankreas Kanseri Farkındalık Günü kapsamında pankreas kanserinin belirtilerini ve tanı sürecini anlattı. Özdil’e göre hastalığın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkan kilo kaybı, karın ve sırt ağrısı, sarılık ile kan şekeri kontrolündeki değişiklikler klinik değerlendirme açısından önem taşıyor.
Pankreas, midenin arkasında karın boşluğunun arka bölümünde yer alıyor. Sindirim enzimleri besinlerin parçalanıp emilmesine yardımcı olurken insülin ve glukagon hormonları kan şekerinin düzenlenmesinde rol oynuyor. Bu nedenle pankreası etkileyen hastalıklar hem sindirimi hem de kan şekeri kontrolünü etkileyebiliyor.
Pankreas tümörleri kaynaklandıkları hücre ve özelliklerine göre sınıflandırılıyor. Pankreas kanserlerinin büyük bölümünü, pankreas kanallarını döşeyen hücrelerden gelişen duktal adenokarsinom oluşturuyor. Hormon üreten hücrelerden kaynaklanan nöroendokrin tümörler ile kistik tümörler de görülebiliyor. Tümörün türü ve bulunduğu bölge, değerlendirme ve tedavi seçeneklerinin belirlenmesinde önemli oluyor.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler
Pankreasın karın boşluğunun derininde yer alması ve erken evrede belirgin şikayet vermemesi tanıyı güçleştirebiliyor. Başlıca belirtiler şöyle sıralanıyor: diyet veya egzersiz değişikliği olmadan görülen istemsiz kilo kaybı, iştahsızlık ve besin emilim bozukluğu; üst karında başlayıp sırta ya da kürek kemikleri arasına yayılan, yemeklerden sonra ya da sırtüstü yatarken artabilen ağrılar; safra kanalının tıkanmasına bağlı gözlerde ve ciltte sararma ile kaşıntı; idrarın koyulaşması ve dışkının açık renkli olması, enzim yetersizliğinde ise yağlı, kötü kokulu ve suyun üzerinde yüzen dışkı; pankreasın insülin üretimindeki değişikliklere bağlı yeni başlayan ya da kötüleşen diyabet; geçmeyen gaz, şişkinlik, bulantı ve erken doyma hissi; dinlenmeyle düzelmeyen sürekli yorgunluk.
Bu belirtilerin çoğu farklı sindirim sistemi hastalıklarında da görülebiliyor. Bu nedenle tek başına pankreas kanserine işaret etmiyor ancak değerlendirilmesi gerekiyor.
Risk faktörleri
İleri yaş, sigara kullanımı, ailede pankreas kanseri öyküsü ve kalıtsal genetik değişiklikler riski artıran faktörler arasında yer alıyor. Kronik pankreatit, obezite ve diyabet de hastalıkla ilişkili olabiliyor. Ancak bu risk faktörlerinin bulunması, kişinin mutlaka hastalığa yakalanacağı anlamına gelmiyor.
Açıklanamayan kilo kaybı, geçmeyen karın ve sırt ağrısı, idrar veya dışkı renginde değişiklik ile yeni başlayan diyabet, farklı sağlık sorunlarının yanı sıra pankreas kanseri açısından da değerlendirilmesi gereken bulgular. Özellikle sarılık durumunda gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiği belirtiliyor. Şikayetlerin uzun sürmesi, tekrarlaması ya da giderek artması halinde hekim değerlendirmesi, gerekli tetkiklerin yapılması ve uygun tedavinin belirlenmesi önem taşıyor.
Tanı süreci
Tanıda hastanın şikayetleri, tıbbi öyküsü ve fizik muayenenin yanı sıra kan testleri, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR/MRCP) ve endoskopik ultrasonografi kullanılıyor. Gerekli durumlarda endoskopik ultrasonografi ile biyopsi de yapılabiliyor. CA 19-9 gibi tümör belirteçleri tanı sürecini destekliyor ancak tek başına kanser tanısı koymak için yeterli değil. Tedavi planında tümörün türü ve boyutu, çevre damarlarla ilişkisi ile hastalığın yayılım durumu belirleyici oluyor.
Tedavi seçenekleri
Pankreasın baş bölümündeki tümörlerde Whipple ameliyatı, gövde ya da kuyruk bölümündeki tümörlerde distal pankreatektomi uygulanabiliyor. Bazı hastalarda dalak ya da pankreasın tamamının çıkarılması gerekebiliyor. Pankreasın tamamı çıkarıldığında ömür boyu insülin ve sindirim enzimi desteğine ihtiyaç duyuluyor. Cerrahiye uygun olmayan ya da ameliyat öncesinde tedavi alması gereken hastalarda kemoterapi gibi seçenekler değerlendiriliyor; tedaviye yanıt veren bazı hastalarda cerrahi yeniden gündeme gelebiliyor. Uygun hastalarda laparoskopik ya da robotik cerrahi, daha küçük kesilerle ameliyat ve iyileşme sürecinin kolaylaşmasına katkı sağlayabiliyor. Cerrahi yöntem, tümörün özellikleri, ameliyatın güvenliği ve cerrahi ekibin deneyimine göre belirleniyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
