Kısaca
- Yıkanmamış ellerle göz, burun ve ağza dokunmak solunum yolu ve sindirim sistemi enfeksiyonlarının bulaşmasını kolaylaştırıyor.
- Acıbadem Kartal Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Aytan Seydaliyeva, ellerin en az 20 saniye ovalanmasını ve tamamen kurulanmasını öneriyor.
- Eller görünür biçimde kirli değilse en az yüzde 60 alkollü antiseptik kullanılabilir; ancak sabun ve su her durumda daha güçlü bir seçenek olarak öne çıkıyor.
Gün içinde kapı kollarından telefonlara, toplu taşıma araçlarından ortak yüzeylere kadar pek çok noktaya dokunuyoruz ve bu yüzeylerdeki mikroorganizmalar ellerimize geçebiliyor. Acıbadem Kartal Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Aytan Seydaliyeva, ellerin ne zaman, ne kadar süreyle ve nasıl yıkandığının hastalıkları önlemedeki rolüne dikkat çekerek 5 soruluk bir öz değerlendirme testi hazırladı.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), doğru el hijyeninin özellikle ishal ve akut solunum yolu enfeksiyonlarını azaltmada en temel adım olduğunu vurguluyor. Yıkanmamış ellerle göz, burun ve ağza dokunmak, bu mikroorganizmaların vücuda girişini kolaylaştırıyor.
Yıkama süresi ve adımları
Dr. Seydaliyeva’ya göre ellerin sabunla en az 20 saniye ovalanması gerekiyor. Bilimsel çalışmalar, daha kısa süreli yıkamada ellerden mikroorganizma ve zararlı kimyasalların yeterince uzaklaşmadığını gösteriyor. Doğru yıkama; elin temiz akan suyla ıslatılması, sabunla köpürtülmesi, en az 20 saniye ovalanması, temiz suyla durulanması ve tamamen kurulanmasından oluşuyor. Yalnızca birkaç saniye sabun sürüp durulamak bu basamakların yerini tutmuyor.
Yalnızca avuç içlerini birbirine sürtmek yeterli değil. El sırtları, parmak araları ve tırnak altları da sabunla iyice ovalanmalı. Yıkama sonrasında ellerin tamamen kurutulması da önemli, çünkü ıslak ellerden mikroorganizmalar diğer yüzeylere daha kolay aktarılabiliyor. Temiz havluyla mı yoksa hava ile mi kurutmanın daha üstün olduğuna dair yeterli bilimsel kanıt bulunmuyor; burada esas olan ellerin tamamen kurutulması.
Ne zaman yıkanmalı
Eller gözle temiz görünse de enfeksiyon etkeni taşıyor olabilir. Yemek hazırlamadan önce, yemek yemeden önce ya da bir başkasını beslemeden veya emzirmeden önce, tuvalet kullanımından veya dışkıyla temastan sonra, öksürme, hapşırma ya da burun temizlemesinin ardından ve eller görünür biçimde kirlendiğinde yıkanmaları gerekiyor. Evde kusma veya ishali olan birinin bakımından önce ve sonra, yara bakımında, hayvan ya da hayvan atıklarıyla temastan sonra ve çöpe dokunduktan sonra da el yıkamak önemli.
Su sıcaklığı
Etkili el yıkama için çok sıcak su gerekmiyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), sıcak ve soğuk suyun ellerden benzer miktarda mikroorganizma uzaklaştırdığını belirtiyor. Önemli olan ellerin tüm yüzeylerinin yeterince sabunla ovalanması, durulanması ve kurulanması. Üstelik çok sıcak su cildi tahriş edebilir, hatta yakabilir. Kişi tercihine göre soğuk ya da ılık su kullanabilir.
Antiseptik kullanımı
Alkol bazlı el antiseptikleri faydalı olsa da her koşulda sabun ve suyun yerini tutmuyor. Sabun ve suya erişim yoksa ve eller görünür biçimde kirli değilse en az yüzde 60 alkol içeren antiseptik kullanılabilir. Antiseptik elin bütün yüzeylerine yayılmalı ve eller kuruyana kadar ovuşturulmalı. Eller görünür şekilde kirliyse sabun ve su tercih edilmeli. Özellikle norovirüs gibi bazı enfeksiyon etkenlerinin uzaklaştırılmasında sabun ve su, alkol bazlı antiseptiklerden daha etkili. Antiseptik, el yıkamanın güçlü bir alternatifi değil, uygun koşullarda kullanılabilecek bir seçenek olarak görülmeli.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
