Kısaca
- Yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum takip sistemleri ve milimetrik ışınlama teknikleri, radyoterapide tümöre odaklanırken sağlıklı dokuların korunmasını sağlıyor.
- Solunum ayarlı radyoterapi ile sol meme kanserinde kalbin aldığı radyasyon dozu azaltılabiliyor; prostat kanserinde ise radyoterapi cerrahiye alternatif olarak uygulanabiliyor.
Yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum hareketlerini takip eden sistemler ve milimetrik ışınlama teknikleri, kanser tedavisinde sağlıklı dokuların korunmasına katkı sağlıyor. Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, radyoterapi teknolojilerindeki gelişmeleri ve tedavi sürecinde merak edilenleri anlattı.
Kanser tedavisinin önemli yöntemlerinden biri olan radyoterapi, teknolojik gelişmelerle her geçen gün daha hassas ve kişiye özel uygulanabiliyor. Meme ve akciğer gibi solunum hareketlerinden etkilenen bölgelerde solunum ayarlı radyoterapi teknikleri, prostat kanserinde ise görüntü eşliğinde radyoterapi ve stereotaktik tedaviler öne çıkan yaklaşımlar arasında yer alıyor.
Tümör tedavi edilirken sağlıklı dokular korunuyor
Radyoterapinin temel amacı, tümör dokusuna gerekli dozu ulaştırırken çevredeki sağlıklı dokuların mümkün olduğunca korunmasıdır. Gelişen teknolojiler sayesinde tümörün konumu ve hareketi daha hassas izlenebiliyor, ışınlar hedef bölgeye milimetrik doğrulukla yönlendirilebiliyor.
Radyoterapi lokal bir tedavi yöntemi olduğundan yan etkiler, ışınlanan bölgeye göre değişir. Kemoterapide görülebilen saç dökülmesi ya da kan değerlerinde düşme gibi etkiler, radyoterapi uygulanan her hastada görülmez. Dışarıdan uygulanan radyoterapi sonrasında hastanın vücudunda radyasyon kalmaz; bu nedenle hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odalarda kalması ya da eşya ve yiyeceklerini ayırması gerekmez.
Sol meme kanserinde kalp solunum ayarlı radyoterapiyle korunuyor
Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler, nefes alıp verirken yer değiştirebilir; bu da ışınlamayı zorlaştırabilir. Solunum ayarlı radyoterapi (Respiratory Gating), hastanın solunumunu izleyerek ışınlamanın tümörün belirlenen konumda olduğu uygun zaman aralığında yapılmasını sağlar.
Tedavi planlaması sırasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsü boyunca hareketi değerlendirilir. Tedavi sırasında özel takip sistemleri hastanın solunumunu anlık izler; güvenli solunum aralığı dışına çıkıldığında cihaz ışınlamayı otomatik durdurabilir ve hasta uygun faza geldiğinde tedavi sürer. Amaç, tümör hareketinden doğabilecek hedefleme hatalarını azaltmak ve sağlıklı dokuları korumaktır.
Solunum ayarlı radyoterapinin önemli kullanım alanlarından biri sol meme kanseridir. Derin İnspiratuar Nefes Tutma (DIBH) tekniğinde hasta derin nefes alıp belirlenen seviyede tuttuğunda akciğerler genişler ve kalp göğüs duvarından uzaklaşır. Bu sırada yapılan ışınlamayla sol meme dokusu tedavi edilirken kalp ve kalp damarlarının aldığı doz azaltılmaya çalışılır. Yöntem, uygun hastalarda uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkilerin azaltılmasına katkı sağlayan tekniklerden biri olarak değerlendiriliyor.
Prostat kanserinde radyoterapi cerrahiye alternatif olabiliyor
Prostat kanserinin tedavisinde radyoterapi, cerrahiye alternatif olarak uygulanabilen önemli yöntemlerden biridir. Hastalığın evresi, tümörün risk grubu, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu değerlendirilerek tedavi planı oluşturulur. Erken evrede tek başına uygulanabileceği gibi hastalığın özelliklerine göre hormon tedavisi ya da diğer yöntemlerle birlikte de kullanılabilir. Cerrahi sonrası tekrarlama riski bulunan bazı hastalarda da radyoterapiden yararlanılabilir. Modern teknolojilerle prostat dokusu yüksek hassasiyetle hedeflenirken mesane ve bağırsak gibi çevredeki yapıların korunması amaçlanır.
Prostat kanserinde radyoterapi iki yöntemle uygulanır. Eksternal radyoterapide vücut dışındaki lineer hızlandırıcı cihazından gelen ışınlar prostat bölgesine yönlendirilir; IMRT (Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi) ve IGRT (Görüntü Eşliğinde Radyoterapi) gibi tekniklerle ışınlar hedefe hassas biçimde ulaştırılır. Uygun hastalarda daha yüksek dozların daha kısa sürede verilmesini sağlayan SBRT gibi stereotaktik yöntemler de kullanılabilir. Brakiterapide ise radyasyon kaynağı doğrudan prostat dokusunun içine yerleştirilir; işlem ultrason eşliğinde yapılır ve kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabilir. Bu yöntem özellikle uygun erken evre ve düşük riskli hastalarda tedavi seçenekleri arasında yer alır.
Yan etkiler ve yapay zekânın katkısı
Radyoterapinin yan etkileri her hastada aynı şekilde görülmez. Prostat bölgesine uygulanan tedavilerde bazı hastalarda sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ya da idrar akışında zayıflama görülebilir; bağırsaklarda ise dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da rektal bölgede dolgunluk hissi oluşabilir.
Radyoterapideki gelişmeler yalnızca ışınlama cihazlarıyla sınırlı değil. Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri radyasyon onkolojisinde giderek daha fazla kullanılıyor. Bu teknolojiler tümörün ve sağlıklı dokuların görüntüler üzerinde daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının oluşturulmasına ve tedavi sürecinin kişiye özel hale getirilmesine katkı sağlayabiliyor. Gelişmiş görüntüleme, solunum takibi ve yüksek hassasiyetli ışınlama teknikleri, tümörün hedeflenmesi ve çevredeki sağlıklı dokuların korunması açısından önemli olanaklar sunuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
